Trang chủ » Ứng dụng » Ứng dụng

Vận trù học hay là chết!

Thứ năm - 09/10/2014 15:24 - Đã xem: 1696
Nhiều hệ thống xe cứu thương khẩn cấp ở Mỹ hiện nay được xây dựng dựa trên mục tiêu đáp ứng được 80-90% các cuộc gọi thông báo trong vòng 9 phút (hay 1 vài con số đại loại như vậy tùy theo từng vùng). Vận trù học sẽ giúp giải thích tại sao lại có những con số như vậy.
Vận trù học hay là chết!

Vận trù học hay là chết!

Nhiều hệ thống xe cứu thương khẩn cấp ở Mỹ hiện nay được xây dựng dựa trên mục tiêu đáp ứng được 80-90% các cuộc gọi thông báo trong vòng 9 phút (hay 1 vài con số đại loại như vậy tùy theo từng vùng). Một trong những nguyên nhân chính giải thích cho những con số này là khả năng sống sót của bệnh nhân lên cơn đau tim đột ngột: càng được cấp cứu kịp thời thì cơ may sống sót càng cao. Theo Hình 1, khả năng sống sót của bệnh nhân giảm đi 1 nửa nếu phải chờ 3-4 phút mới được cấp cứu và giảm xuống chỉ còn 10% nếu đội cấp cứu sau 12 phút mới có mặt tại hiện trường.


Nhưng tại sao lại là 9 phút? Tại sao không thiết lập thời gian phản ứng dưới 5 phút để có thể tăng gấp đôi cơ may cứu sống bênh nhân? Rõ ràng là thời gian tiếp cận hiện trường càng ngắn thì càng có nhiều bệnh nhân có cơ may được cứu sống. Các nghiên cứu y khoa cũng khuyên nên tiếp cận nạn nhân càng sớm càng tốt (tốt nhất trong vòng 5 phút, còn không thì cũng phải 5-9 phút). Nhưng câu trả lời không hoàn toàn vậy. Trong bài báo “Evaluating the impact of performance goals on dispatching decisions in emergency medical service” đăng trên IIE Transactions on Healthcare Systems Engineering, tác giả Laura Mclay, giáo sư chuyên ngành vận trù học, đã đưa ra câu trả lời tưởng như vô lý: thời gian phản ứng trong vòng 8-9 phút mới là tối ưu để cứu được nhiều bệnh nhân hơn.

Trong nghiên cứu của mình, Laura đã đưa ra một mô hình giúp chọn lựa thời gian phản ứng tối ưu. Để cứu được nhiều nạn nhân hơn, hệ thống không chỉ đòi hỏi tốc độ phản ứng nhanh mà còn cần khả năng tiếp cận được càng nhiều nạn nhân càng tốt trong một giới hạn thời gian cho phép. Về mặt vận trù học, bà đã đặt ra bài toán: cho một mức thời gian phản ứng cố định, tìm vị trí đặt các trạm xe cấp cứu sao cho hệ thống bao phủ được nhiều khu dân cư nhất.  Một khu dân cư được coi là “được bao phủ” nếu đội cấp cứu có thể tiếp cận nó trong một khoảng thời gian cho trước. Sau đó thử với nhiều giá trị của thời gian phản ứng, bà sẽ tìm được ngưỡng thời gian tối ưu – giá trị giúp cho hệ thống có khả năng bao phủ được nhiều khu dân cư nhất.

Laura và các cộng sự đã áp dụng nghiên cứu của mình cho một khu vực bao gồm cả vùng ngoại ô lẫn nông thôn.  Nếu thời gian phản ứng được thiết lập là 9 phút, điểm đặt các trạm cấp cứu là xen kẽ tại cả hai khu vực. Nhưng nếu thiết lập thời gian phản ứng là 5 phút, các trạm cấp cứu sẽ được đặt ở tập trung chủ yếu ở khu vực ngoại ô, vì rất khó để tiếp cận khu vực nông thôn trong thời gian quá ngắn như vậy. Nếu nhận được một cuộc gọi từ vùng nông thôn, đội cấp cứu có thể phải mất 20-30 phút mới tiếp cận được hiện trường, và trong thời gian đó rất nhiều bệnh nhân đã ở trạng thái không thể cứu chữa.

Để hình dung ra thời gian phản ứng tối ưu, chúng ta cần tính tới cả khả năng sống sót và số lượng nạn nhân mà hệ thống có thể tiếp cận kịp thời. Đối với khu vực mà Laura và cộng sự đang khảo sát, thời gian tiếp cận tối ưu lại là từ 8 đến 9 phút. Ngưỡng thời gian tốt nhất cho từng nạn nhân riêng lẻ lại không hề tốt cho sự sống còn của toàn bộ nạn nhân trong hệ thống nói chung. Đây là một ví dụ điển hình về xung đột giữa lợi ích cá nhân và lợi ích của toàn xã hội.

Laura Mclay là một Phó Giáo Sư về vận trù học tại khoa Kỹ thuật công nghiệp và các hệ thống thuộc trường đại học Wisconsin-Madison. Hướng nghiên cứu của bà liên quan đến việc mô hình hóa và giải quyết các vấn đề tối ưu rời rạc ứng dụng trong an ninh quốc phòng, dịch vụ công, chăm sóc sức khỏe và đặc biệt là cấp cứu khẩn cấp (Emergency Medical Reponse). Laura nổi tiếng không chỉ trong chuyên ngành nghiên cứu - vận trù học (đạt được giải thưởng Sự Nghiệp NSF và các giải cho “outstanding paper award”), mà còn trong lĩnh vực lập kế hoạch phản ứng cấp cứu khẩn cấp (bằng chứng là một giải thưởng từ hiệp hội National Association of Counties và cả tá bài báo trên các tạp chí uy tín). Có lẽ vì hướng nghiên cứu liên quan nhiều đến việc giành giật sự sống cái chết mà bà đặt tựa cho blog một cái tên rất ăn khách “Vận trù học hay là chết! – Operations research or die”. (Xem http://punkrockor.wordpress.com/).

Tác giả bài viết: HMH

Nguồn tin: vantruhoc.com

Tổng số điểm của bài viết là: 10 trong 2 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Thăm dò ý kiến

Bạn từng phải giải quyết các bài toán tối ưu của vận trù học trong thực tế?

Rất nhiều lần

Thỉnh thoảng

Chưa bao giờ

Tôi không biết VTH là gì.

Thông tin học bổng